Ithaka verbindt mens, dier en artificiële intelligentie

Deze week vindt het jaarlijkse kunstenfestival Ithaka weer plaats. Ditmaal strijkt het kunstenfestival neer in het Justus Lipsiuscollege. Volgens Charlotte Dorn, een van de kunstenaars, is het de ideale plek voor het festival: 'Het voelt echt alsof je in negen verschillende werelden binnenwandelt. Elke artiest heeft zijn eigen ding kunnen doen met de ruimte.'

Het thema dit jaar is 'mens en dier', een onderwerp dat bij veel kunstenaars nauw aan het hart ligt. Zo ook voor Flamur Zimberi: 'ik wilde ooit iets maken over mijn kat Berthout, omdat hij zo een belangrijk deel van mijn leven is geworden. Het thema dit jaar was de uitgelezen kans daarvoor.'

Zijn werk is een vervolg op zijn installatie van vorig jaar. 'Dat was toen ook een slaapkamer, maar de invulling is helemaal anders. Nu is de kamer heel kleurrijk en vrolijk, wat wil zeggen dat mijn kat mij veel geluk brengt', zegt hij. 'Ook speelt het een rol in mijn groei als persoon. Het is heel vreemd dat een omgeving je leven zo drastisch kan veranderen.' 

Ithaka gaf hem vorig jaar een boost om meer kunst te maken. 'Het festival geeft jonge kunstenaars een kans om hun stem te laten horen. Het is de perfecte manier om jezelf voor te stellen aan mensen.'

En zichzelf voorstellen probeert DEM/ELIEN te doen. Het is de eerste keer dat haar werk tentoongesteld wordt. Volgens Deman is het thema van Ithaka niet breed genoeg. 'De wereld ziet er vandaag anders uit', zegt ze. 'Toen ik het thema zag, ontbrak er een dimensie voor mij, namelijk artificiële intelligentie.' Met die driehoeksverhouding heeft DEM/ELIEN dan een kunstwerk gemaakt. 

Deman is enorm onder de indruk van de mogelijkheden van kunstmatige intelligentie: 'AI is ontzettend goed om mijn kunst te interpreteren', zegt ze. Zelf ziet ze AI als een co-auteur, een gesprekspartner, of soms als inspiratiebron. 'Zonder AI had ik niet zoveel kunnen realiseren als ik nu al heb kunnen doen.'

'Ik ben een antenne van wat er nu leeft', geeft ze nog mee. 'We staan op een kantelpunt in de maatschappij, en ik hoop dat mijn kunstwerk meehelpt om daarover na te denken.' 

Voor haar is het de eerste keer dat haar werk getoond wordt voor een publiek. Dat is ook het geval voor Hannah Weiler. Weiler is creatief therapeut, waardoor ze veel bezig is met kunst. 'Ik vertel graag verhalen, en ik ben Ithaka dankbaar voor de kans om die verhalen met een publiek te delen.' 

Weiler's inspiratiebronnen zijn haar lange fietsreizen waarbij ze met de tent in de natuur leeft. 'Daar heb ik veel bijzondere ontmoetingen met dieren. Soms ook best grappig, zoals een wasbeer die mijn sleutels pikte of een vos die met mijn schoenen ging lopen.' In haar installatie neemt ze je mee door haar schetsboek, en ga je samen met haar op reis. 'De tekeningen zijn letterlijk pagina's uit mijn boek. Dat maakt alles ook heel persoonlijk en kwetsbaar.'

'Ik maakte die tekeningen en notities aanvankelijk ook eerst voor mezelf, maar nu worden ze tentoongesteld aan een breed publiek', zegt ze. Haar werk is zowel visueel als auditief. 'Je hoort krekelgeluiden rondom je, om je het gevoel te geven dat je echt in de natuur bent.'

Ook Charlotte Dorn probeert haar installatie zo getrouw mogelijk te houden, en hoopt empathie op te kunnen wekken voor schapen: 'Ik wil de bezoekers een idee geven van hoe het voelt om een schaap te zijn.' Dat doet ze onder andere door een jas en een speciale bril.

Voor Dorn is dit werk een vervolg op haar doctoraatsonderzoek. Ze heeft lang met insecten en gedomesticeerde vogels gewerkt, maar nu is ze dus voornamelijk bezig met schapen. 'Mensen hebben vaak geen empathie voor hen', zegt ze. 'Ze slachten de dieren voor voedsel en gebruiken hun wol. Mijn doel is om te laten zien dat schapen een perspectief hebben.'

Ook Erlisa Çerkini gebruikt schapen in haar werk. 'Ik zie die dieren als een representatie van mensen en menselijkheid.' Ook speelt voetbal een prominente rol in haar installatie, omdat het volgens haar het leven representeert. 'Het spel heeft spelers, regels, obstakels, publiek en zoveel andere elementen. Net zoals het leven.'

Volgens Çerkini is kunst hetzelfde als oorlog: 'Het is een continue strijd naar iets beter. Ik ben enkel een soldaat in deze oorlog.'

Lenie Van Asten gooit het over een compleet andere boeg, en werkt met beelden uit haar eigen fantasiewereld. 'Ik noem de creaties zelf "mengwezens". Het zijn verschillende menselijke en dierlijke elementen die ik mix tot een nieuw geheel', zegt ze. 

Voor Ithaka heeft ze geprobeerd een route te creëren door haar wereld. 'Alle beelden zijn wit, en zijn dus overduidelijk deel van diezelfde wereld. De bezoekers lopen daar dan tussen als buitenstaanders. Ik wil ze zowel ongemakkelijk laten voelen, als dat ze met een glimlach naar buiten gaan.' 

Tot nu toe hebben de mengwezens geen titels, en Van Asten denkt erover na om dat zo te houden. 'Zo krijgen ze geen status van kunst, maar blijven ze voornamelijk wezens.'

Heb je vragen of opmerkingen bij dit artikel? Stuur ze ons.