Verdubbelde de kost van studie­beurzen, zoals Demir dat zegt? 'De absolute cijfers betekenen weinig'

Op voorstel van minister van Onderwijs Zuhal Demir (N-VA) bespaart de Vlaamse regering 34 miljoen euro op de beurzen van studenten in het hoger onderwijs. De minister verantwoordde die besparing deze week in Veto.

'Als we kijken naar de kosten, zijn die in tien jaar tijd verdubbeld. Van ongeveer 85 miljoen euro naar 160 miljoen euro', vertelde ze. Professor sociaal beleid Wim Van Lancker (KU Leuven) is kritisch over die voorstelling. 'Zo'n verdubbeling in absolute cijfers zegt bijzonder weinig.' 

Waarom klopt de voorstelling van de minister dan niet? 
Wim Van Lancker: 'In absolute cijfers kan je spreken van een verdubbeling, maar zo'n voorstelling is misleidend. De minister wil met die verdubbeling aantonen dat het aantal toegekende beurzen gestegen is. Als je het aantal toegekende studiebeurzen doorheen de tijd afzet tegenover het groeiende aantal studenten dat ervoor in aanmerking zou komen, dan is dat cijfer echter stabiel.'

'Bij een correctie van de studiebeurzen op de inflatie van de voorbije tien jaar, merk je evenmin een stijging van de budgetten. Die bleven vrij stabiel. Als je inflatie in rekening neemt, daalde het gemiddelde bedrag per toegekende beurs zelfs.' 

'De enige echte stijging vond plaats in 2021. Sinds dat jaar kent de Vlaamse overheid de studietoelagen gedeeltelijk automatisch toe. Ook binnen het hoger onderwijs werden de drempels verlaagd, wat de stijgende kosten voor studiebeurzen verklaart.' 

Het aantal studiebeurzen verdubbelde niet, maar steeg de laatste tien jaar van 49.000 naar 71.000. Hebt u daar een verklaring voor?   
'Ook daar speelt de automatisering uit 2021 een rol. Als een aanvraag eenmaal goedgekeurd is, verloopt de toekenning van een nieuwe beurs nagenoeg automatisch bij het volgende academiejaar. Dat zorgt voor een stijging van het totaal aantal schooltoelagen, omdat die beter worden toegekend.'

In haar beleidsplannen maakte Zuhal Demir duidelijk dat een student minstens 54 studiepunten (mits uitzonderingen) moet opnemen, als toegeving dat de staat steun geeft.   
'Die stelling houdt er geen rekening mee dat steeds meer jongeren hun studies combineren met werk; ook beursstudenten. In toenemende mate wordt dat de norm. Wie als student geen beurs aanvraagt maar ondersteuning wil krijgen van het OCMW, moet bijvoorbeeld blijk geven van bereidheid tot werk.' 

'Net nu veel beursstudenten werken, verstrengt de minister de minimumgrens tot 54 studiepunten. Dat is bijzonder zwaar. Als ze werkelijk bezorgd is over de doorstroom van studenten, vraag ik me af hoe dit beleid die studievoortgang gaat verbeteren. Het is weinig coherent.'

Wat met het argument dat mensen met een laag diploma sneller gaan werken en daardoor mee betalen voor die studiebeurzen, ook als zij een laag inkomen hebben?
'Mensen die snel gaan werken betalen gegarandeerd mee voor het hele hoger onderwijs. Ze doen dat voornamelijk voor de mensen uit midden- en hogere inkomensgroepen die verder studeren. Dat zijn groepen die langere studies kunnen doen, omdat zij daar het comfort toe hebben.'

'Er speelt dus een groter herverdelingsprobleem, los van die studietoelage. De studietoelage zorgt er net voor dat meer mensen kunnen deelnemen aan het hoger onderwijs en dat de scheve herverdeling een beetje rechtgetrokken wordt.'

Zuhal Demir geeft een persoonlijke inslag aan de rechtvaardiging van de besparing. Zij heeft zelf een studiebeurs gehad en werkte hard, dus niemand mag haar 'de les spellen'. Wat denkt u daarover?    
'Dat is de klassieke fout van de uitzondering die zichzelf tot regel bevestigt. Als je jezelf tot norm verheft terwijl je eigenlijk de uitzondering bent, leg je de lat zodanig hoog dat niemand er nog boven kan. Dan vergeet je de structurele oorzaken.'

Raad van State kritisch

Dit interview vond plaats voor De Standaard nieuwe informatie publiceerde over het onderwerp. De Raad van State is kritisch over de besparing op studietoelagen van Demir. Een besparing vindt ze geen probleem, wel de manier waarop. 

De eerdere regel dat een student maximaal dertig jaar mag zijn voor een beurs, moet volgens de Raad soepeler. Het kabinet van Demir zou bij de hoger onderwijsinstellingen ook de mogelijkheid leggen om bij individuele cases toch studenten met minder dan 54 studiepunten toe te laten met een beurs. Dat er bespaard wordt, verandert niet. Daarover lees je hier ­meer.

INTERVIEW ZUHAL DEMIR

Zuhal Demir: 'De kosten van studiebeurzen zijn op tien jaar tijd verdubbeld'

Heb je vragen of opmerkingen bij dit artikel? Stuur ze ons.