De strijd om de kiesdrempel: 'Je wilt niet de ploeg zijn die het niet haalt'

Het is een ietwat vreemde, maar werkende vorm van democratie die zich de komende weken afspeelt aan onze universiteit. Tijdens de kiesweken verkiest elke kring zijn praesidium. Daarvoor komt telkens een kiesploeg op, bestaande uit – afhankelijk van de grootte van de kring – een tiental kandidaten die elk opkomen voor een bepaalde functie. De kiesploeg die het haalt, mag de kring voor één academiejaar besturen. 

De verkiezingen zijn elk jaar opnieuw weer spannend, maar niet zoals je zou denken. Het gebeurt zelden dat twee kiesploegen het tegen elkaar opnemen. Het is vooral spannend óf er genoeg studenten hun stem uitbrengen. Want haalt een kiesploeg de kiesdrempel niet, dan wordt ze niet verkozen. Die drempel ligt op tien procent van de kiesgerechtigden. 

Dat staat zo in het participatie­reglement van studentenkoepel LOKO. Al wordt die niet direct zo geformuleerd. In principe geldt de kiesdrempel enkel voor de studenten­vertegenwoordigers die deel uitmaken van een kiesploeg. Halen zij minder dan tien procent, verliezen ze hun stemrecht in facultaire organen, zoals de faculteitsraad. 

Spanning, en dan opluchting

'Het spannendste moment was steeds: hebben we de kiesdrempel gehaald, of niet?', zegt Lins Heivers, oud-kringcoördinator van Politika en voorzitter van Sociale Wetenschappen Alumni. 'Op het laatste moment probeerden we nog studenten aan te moedigen om hun stem uit te brengen. Bij het neutraal comité probeerden we informeel te polsen of de kiesdrempel al behaald was.'

'Het was een enorme opluchting op het einde', zegt ook Robbe Van Hoof, oud-Sturavoorzitter en onderwijs­verant­woordelijke bij Politika. 'Die spanning hing in de hele ploeg. Je wilt niet de ploeg zijn die het niet haalt. Maar daardoor word je net aangemoedigd om nog meer studenten aan te spreken om te stemmen.'

En dat gaat soms ver. Op de laatste dag werd er druk rondgelopen op de campus, werden aula's afgegaan en werden studenten opgebeld, herinnert Van Hoof zich. 'De kiesdrempel zorgt voor een legitieme vertegenwoordigingsgraad.' En hoe meer de opkomst boven de kiesdrempel uitkomt, hoe fijner. 'Je wil als opkomende ploeg ook dat de studenten je kennen.'

Democratisch deficit

Want sommige kringen plaatsen de lat voor zichzelf hoger. Bij de Psychologische Kring moet een kiesploeg minstens 25 procent halen van de stemgerechtigde studenten. 'Met een hogere kiesdrempel wordt de kiesploeg gepusht om echt uit te reiken naar de studenten', legt praeses Julie Strauven uit. 'Maar daar moeten we wel stevig ons best voor doen.' Ook bij Politika lag de kiesdrempel lang hoger, maar de kring verlaagde haar kiesdrempel tot tien procent.

'Je zou dat een democratisch deficit kunnen noemen tussen studenten­vertegen­woordigers en studenten zélf', zegt Heivers. 'Tien procent is gewoon schrijnend. Dan kan je je afvragen met welke stem je dan als studentenvertegenwoordiger überhaupt spreekt.' Voor de kiesploeg is het dan misschien spannend om de kiesdrempel te halen, maar voor studenten is zo'n verkiezing dat allerminst. 

De opkomst moet je dan ook niet per se zien als een graadmeter voor de betrokkenheid, vindt Van Hoof. 'Studenten zien de kring een beetje zoals de faculteit: die is er en die zal er altijd zijn. Een verkiezing is eerder een bevestiging van een kiesploeg, in plaats van een dynamische verkiezingsstrijd.'

Echte competitie is er niet. Maar dat zou ook niet per se zorgen voor betere vertegen­woordiging, zegt Van Hoof. 'Dan ontwik­kelen er zich dynamieken die ervoor kunnen zorgen dat een verkiezingsstrijd wat verzuurd geraakt. Zo verlies je misschien studenten met veel enthousiasme. En moet de andere groep er na een bitchy strijd nog aan beginnen.'

Veel kringen proberen daarom bewust het fenomeen van twee kiesploegen te vermijden. Het voorbeeld van de rechten­studenten is gekend. In 2022 kwamen er twee ploegen op bij VRG, maar de verkiezings­strijd eindigde in een procedureslag. De ploeg die aanvankelijk verloor, beschuldigde met succes dat de winnende ploeg juridische fouten had gemaakt, en won daardoor de verkiezing.

'Het gaat om vrijwillige studenten die vaak bijna veertig uur van hun week opgeven', besluit Van Hoof. 'In de nationale politiek worden vertegenwoordigers betaald om olifantenvel te hebben. Dat kan niet de bedoeling zijn bij kiesweken.' 

Heb je vragen of opmerkingen bij dit artikel? Stuur ze ons.