De paradox van de emancipatie: 'De behoefte om een veilige plek op te zoeken wordt kleiner'

'Elke studentenvereniging heeft het moeilijk. Dat voelen wij ook. Het is moeilijk om studenten bij ons te houden. Op die manier kan je je bestuur niet meer aanvullen met nieuwe mensen.' Aan het woord is Noa Van den Wyngaert, co-coördinator van &of, de Leuvense vereniging voor LGBTQIA+-jongeren, gehuisd in het Leuvense regenbooghuis. 

'We organiseerden vroeger bijvoorbeeld regelmatig LGBTQIA+-fuiven. Maar dat zijn zaken die als eerste sneuvelen wanneer je te weinig bestuursleden hebt. Dat is jammer, want daar is wel nood aan', zegt ze. LGBTQIA+-studentenverenigingen in Leuven hebben het moeilijk. De vereni­gingen krijgen niet meer alle posities gevuld, of kennen een beperkte opkomst bij hun activiteiten.

Want &of staat er niet alleen in. Ook Spectrum, een studentenvereniging voor LGBTQIA+-jongeren heeft het moeilijk. 'Mensen vinden vaak niet de motivatie of de energie om zich te engageren in het bestuur', zegt coördinator Mauke Noblesse. 'Mensen willen wel naar onze activiteiten komen, maar daar stopt het dan ook.' Leonardo, een vereniging voor internationale queer studenten was dit semester niet actief, en reageerde niet op vragen van Veto. 

Ook structureel zijn de verenigingen niet verankerd. Momenteel wordt geen enkele studentenvereniging die zich specifiek richt op queer studenten in Leuven, erkend door studentenkoepel LOKO. Spectrum en &of dienden daarvoor wel een aanvraag in, maar of ze die zullen krijgen is allerminst zeker. &of richt zich namelijk niet exclusief op studenten. 

Dalend engagement

Natuurlijk is het studentenengagement al een tijdje dalende. Ook kringen en andere studentenorganisaties hebben het moeilijk. Maar bij verenigingen die zich specifiek richten op queer jongeren, is er nog een extra drempel. 'In de meeste studenten­verenigingen kom je gewoon binnen, en moet je jezelf niet echt blootgeven. Het is niet zo dat we erom vragen wanneer je binnenwandelt, maar je stelt jezelf wel direct meer kwetsbaar op', zegt Van den Wyngaert. 

Dat er zo weinig ruimtes voor queer studenten in Leuven lijken te zijn, betreurt Vix Willems, mandataris Diversiteit bij LOKO. 'Gewone verenigingen hebben het al moeilijk om hun posities te vullen, nóg meer dan kringen. Veel verenigingen bieden daar bovenop ook nog eens een concreet voordeel of doel aan studenten: een businesstraining of een goede vermelding op je cv.'

'Ik kan me inbeelden dat geëngageerde studenten dat misschien aantrekkelijker vinden', zegt Willems. 'In dat opzicht hebben studentenverenigingen die zich richten op mensen met enkele diversiteitskenmerken het veel moeilijker. Zij hebben een veel kleinere doelgroep.' 

Dat speelt nog eens in sterkere mate bij organisaties als Spectrum of &of, zegt Willems. Die verenigingen worden bovendien soms door studenten als minder relevant ervaren, haalt die aan. Typische studentenlocaties als fakbars zijn natuurlijk veel veiliger en toegankelijker geworden voor studenten uit de LGBTQIA+-gemeenschap, en er worden bijvoorbeeld LGBTQIA+-feestjes georganiseerd.

'Overbodig'

'Als twee mannen of vrouwen elkaar in een fakbar kussen wordt dat niet eens opgemerkt', zegt Willems. 'Dat is een prachtige evolutie. Tegelijkertijd: als de gemeenschappelijke ruimtes voor studenten toleranter en verwelkomender worden, verkleint dat de nood aan aparte spaces.' Of aan studentenverenigingen. 

'Als &of hebben wij de missie dat we onszelf overbodig willen maken', biecht Van den Wyngaert op. 'Het zou het beste zijn als er een studentenomgeving bestaat waarin wij niet meer nodig zijn.' Dat queer studenten­verenigingen met moeite boven water blijven, zou in de richting van de zoge­naamde paradox van de emancipatie kunnen wijzen. 

Maar daar moet je enkele kanttekeningen bij plaatsen, vindt professor Kaat Wils, gespecialiseerd in de geschiedenis van gender en seksualiteit. 'Het hangt heel erg af in welke buurt of welke stad je je begeeft. Dat verhaal van emancipatie klopt misschien in de kleinschalige Leuvense studentenbubbel, maar niet voor de hele samenleving.'

Onder studenten leeft de nood aan aparte queer verenigingen misschien steeds minder, zegt Wils. 'Onder studenten is er een relatief grote openheid over seksuele oriëntatie of genderidentiteit, waardoor de behoefte om een veilige omgeving op te zoeken wat kleiner is. Maar dat duidt niet per se op de volledige emancipatie van de LGBTQIA+-gemeenschap.' 

Relatieve emancipatie

Dat zegt ook Willems. 'Niet alle groepen uit de LGBTQIA+-gemeenschap zijn even geëmancipeerd. De emancipatie is voor een groot deel van de LGBTQIA+-gemeenschap aanvaard, en traditioneel gezien gaat dat grotendeels om de "witte homo cisman". En als de grootste en meest zichtbare groep geëmancipeerd lijkt, is dat precies voor de hele gemeenschap zo.'

Maar dat is niet zo. 'De groep met trans personen is het meest kwetsbaar', zegt Wils, 'en heeft het meest nood aan verenigingen die een gemeenschap kunnen bieden, en die hun belangen vertegenwoordigen.' Dat ziet Van den Wyngaert ook bij &of. 'De demo­grafie verandert. Vroeger vond je enkel gay mannen bij ons, terwijl nu vooral andere delen van de community hun weg naar &of vinden, zoals aseksuele personen, trans personen of non-binaire personen.'

En natuurlijk is zelfs de zogenaamde emancipatie van homomannen allesbehalve compleet. Het is erg relatief, benadrukt Wils. 'Er is niet een punt in de geschiedenis waarop je kan zeggen: vanaf nu zijn alle gay mannen geëmancipeerd, en nu zal er nooit nog geweld tegen homo's zijn. Het is toch wel wat complexer dan dat.'

De nood aan een thuis voor LGBTQIA+-studenten blijft dan ook. Spectrum en &of zijn wel uitgebreid betrokken bij de Pride­week die LOKO organiseert van 1 tot 17 mei. Dat hoewel het nog uiterst onzeker is of ze ook erkend zullen worden. 

'Ik zou het jammer vinden mochten we de erkenning niet krijgen. Dat zou een mokerslag zijn', zegt Noblesse. 'We willen er ook naast die ene week zijn voor de Leuvense LGBTQIA+-studenten. Een erkenning zou daarbij helpen. Ik zou zeggen: maak het beleid met zij die ertoe doen.'

'Het zou vreemd zijn als we wel worden gevraagd om te helpen, maar we niet eens lokalen van de KU Leuven mogen huren', zegt Van den Wyngaert. 'Het weegt dat er geen erkende studentenvereniging is. Er zijn verenigingen voor van alles en nog wat. Maar voor LGBTQIA+-jongeren is er geen. Hoezo?'

Heb je vragen of opmerkingen bij dit artikel? Stuur ze ons.