Beursstudenten die twee jaar lang slecht scoren, moeten beurs tweede jaar mogelijk terug­betalen

Beursstudenten die op twee jaar tijd een te laag studie­rendement behalen, moeten het geld van hun tweede beurs mogelijk volledig terugbetalen. Dat staat in een informeel voorontwerp van een decreet door Vlaams minister van Onderwijs Zuhal Demir (N-VA), dat Veto kon inkijken. 

Het voorontwerp gaat over de 'studie­voortgang in het hoger onderwijs' en is nog niet besproken op de ministerraad van de Vlaamse regering. Over andere beslissingen in dat ontwerp berichtte De Morgen eerder. 

Volgens het kabinet van Demir gaat het over een denkoefening en mogelijke piste waaraan 'gedacht zou kunnen worden'. Het betreurt dat die 'tussentijdse werkpiste' naar de pers werd gelekt en ontkent dat het een concreet 'voorontwerp' is. 

Onderwijsjurist Dylan Couck (UGent) betwijfelt dat. 'De aard van de documenten wekt minstens de indruk dat de minister toewerkt naar een concreet voorstel voor de Vlaamse regering, die ze na goedkeuring naar de Vlaamse Onderwijsraad zou moeten sturen voor overleg. Voor een echte verkenning bestaan andere, geschiktere documenten.'

Beursstudenten

De 'piste' houdt enkel rekening met beurs­studenten die zowel in hun eerste academie­jaar voor geen enkel opleidingsonderdeel of vak een voldoende halen, als in hun tweede academiejaar voor minder dan dertig procent van hun opgenomen studiepunten slagen. Bij de laatste telling uit 2024 is dat het geval voor 1.319 beursstudenten. Om van een beurs te kunnen genieten, is al zeker een minimum van 54 studiepunten nodig, mits uitzonderingen.

Een student die volgens die voorwaarden slecht scoort, zou volgens de tekst 'het recht op de studietoelage die is toegekend voor het tweede academiejaar' verliezen. In de praktijk komt dat neer op het terug­betalen van je ontvangen studiebeurs tijdens het tweede academiejaar, zegt Couck. 

Andere werkdocumenten bevestigen dat. De Vlaamse Vereniging voor Studenten (VVS) wil voorlopig niet reageren, in afwachting van een gesprek op het kabinet van Demir deze vrijdag. De Leuvense Studentenraad wacht voor een reactie op de volgende bijeenkomst van haar Algemene Vergadering. Als het ontwerp beleid wordt, zou de maatregel waar­schijnlijk ingaan vanaf het academiejaar van 2027.

Asociaal beleid 

Ze stond niet in het regeerakkoord van de Vlaamse regering. Professor sociaal beleid Wim Van Lancker (KU Leuven) is dan ook verbaasd wanneer hij het voorontwerp leest. 'Het staat haaks op wat het doel is van de studietoelage: mensen die het minder breed hebben ondersteunen zodat ook zij in het onderwijs kunnen participeren en een diploma kunnen behalen. De Vlaamse overheid moedigt dat steeds aan, alleszins op papier.'

Voor financieel kwetsbare studenten is inkomenszekerheid cruciaal, en een eventuele terugbetaling van de beurs na twee jaar brengt die op de helling, zegt Van Lancker. Dat gebrek aan voorspelbaarheid kan ertoe leiden dat studenten en hun ouders andere keuzes maken.

Als de maatregel geconcretiseerd wordt, kan ze studenten die tijdens het eerste jaar slecht scoren bijvoorbeeld aanzetten om een opleiding meteen te stoppen en niet gebruik te maken van de nieuwe kans in het volgende academiejaar. Als de student nog eens slecht scoort, zou dat namelijk grote financiële gevolgen hebben. 'Een vorm van asociaal beleid', besluit Van Lancker.

'Fraude'

Volgens een goed ingelichte bron zou de eventuele maatregel niet van kracht zijn voor die kwetsbare groep. Er is sprake van mogelijke uitzonderingen voor mantel­zorgers of zieke studenten. De maatregel zou vooral misbruik van de studiebeurs tegen moeten gaan.

Bepaalde studenten zouden de beurs aanvragen en niet studeren, ondanks de vergoeding. Hoe 'frauderende' van 'niet-frauderende' studenten bij zo'n eventueel decreet van elkaar gescheiden zouden worden, is niet duidelijk.

Van Lancker is kritisch. 'Het ontwerp vertrekt vanuit het idee dat alle mensen van nature profiteurs zijn en dat daarom maatregelen nodig zijn. Maar als je een systeem bouwt om profiteurs uit te sluiten, sluit je ook uit wie zo'n beurs wel degelijk nodig heeft om te kunnen studeren. In die zin is dit een symboolmaatregel.' 

Beursstudenten hebben inderdaad gemiddeld een lager studierendement dan de volledige studentenpopulatie, maar het is maar de vraag of dat aan fraude te wijten is. Zo'n achterstand is juist te verwachten, zegt Van Lancker. 

'Het gaat om studenten die een kwetsbare financiële achtergrond hebben. Opgroeien in armoede gaat samen met slechte leer­resultaten. Die studenten zijn niet minder slim, maar de situatie waarin ze opgroeien maakt het moeilijker om goede resultaten te behalen. Daarom is de studietoelage juist in het leven geroepen.' 

Overleg

De tekst komt niet volledig uit het niets en geeft navolging aan eerdere beleidskeuzes. In oktober werd al beslist dat studenten minstens 54 studiepunten moeten opnemen en maximaal dertig jaar oud mogen zijn om in aanmerking te komen voor een beurs, mits enkele uitzonderingen. Die besparing moet 34 miljoen euro opleveren. VVS voerde daartegen in oktober actie op het Martelarenplein in Brussel. 

Studenten die geen recht meer hebben op een beurs, kunnen in principe aankloppen bij het OCMW. Toch wordt de mogelijkheid tot een leefloon als student ook daar strenger. 

Klaarheid over de studiebeurzen komt er waarschijnlijk niet in deze of volgende maand. In maart zou het kabinet nieuwe cijfers ontvangen die het beleid mee moeten sturen. Ondertussen is overleg met het onderwijsveld ingepland.